Kâtip Bartleby

“Bartleby, Melville’in tüm eserleri arasında en tuhaf ve en etkileyici olanıdır.”
JORGE LUIS BORGES

Herman Melville, Moby Dick gibi devasa bir destanla denizlerin vahşi doğasını ve insanın takıntılı arayışını anlatırken, kısa öykülerinde de aynı derinlikteki felsefi sorgulamaları şehrin dar sokaklarına ve tozlu ofislerine taşır. Amerikan edebiyatının bu aykırı dehası, görkemli anlatımını sadelikle harmanlayarak insanın varoluşsal çıkmazlarını, yabancılaşmayı ve toplumsal normların dışında kalan bilinci ustalıkla işler.

Wall Street’in labirent benzeri hukuk bürolarından birinde geçen bu öykü, sakin ve kuralcı bir avukatın yanına aldığı yeni kâtip Bartleby ile tanışmasıyla başlar. Başlarda kusursuz bir çalışma disiplinine sahip olan Bartleby, bir gün kendisinden istenen bir işe karşılık o meşhur ve yıkıcı cümleyi kurar: “Yapmamayı tercih ederim.” Bu basit ama dirençli ifade, büronun düzenini, avukatın sabrını ve nihayetinde okurun tüm gerçeklik algısını altüst eder.

Kâtip Bartleby, modern iş dünyasının anlamsız döngüsüne ve bireyi nesneleştiren sisteme karşı bugün bile en geçerli sivil itaatsizlik manifestosu olma özelliğini korumaktadır.